Tariikhdii iyo Shookooyinkii Alxender the Great.Qaybtii 2aad.

Shakhsiyada Alxender the Great, Waxaa qabeeyey ama sameeyeyba, damacii Hoyadii Olombiyaasa, Aqoontii Macalinkiisii Artistotal iyo geesnimadii iyo

Alxender the Great  {356 BC—323 BC}.

Omer binu Khadaab iyo Alxender the Great, Waxay kamidaysan yihiin, Waa dagaal yahanadii dagaalka adag lagallay boqortooyadii Persia. Kuna guulaystay in Qabsadaan Muddo u dhaxayso ku dhawaad 1000 sano.

 

Alxender the Great, Waa dagaal yahankii ugu waynaa ee tariikhdu xusto, Waa boqor, dagaal yahan iyo siyaasi, wuxuu boqortooyadiisa ku fidiyey Afrika, Eeshiya iyo Yurub.

 

Shakhsiyada Alxender the Great, Waxaa qabeeyey ama sameeyeyba, damacii Hoyadii Olombiyaasa, Aqoontii Macalinkiisii Artistotal iyo geesnimadii iyo dhiiranaantii Abihii King Philip II.

Tariikhyahanadu Waxay sheegaan in Alxender uu ku odhan jiray badh kamida Saxiibadii:- Aabahay, Waxba inoogama tagin, dhul aan ku duulno, geesinimadeena iyo xirfada dagaalkeenana ku muujino.

 

<span< span=””>

style=”font-size:16px;”>Alxender the Great, Maskax badnaanta iyo go’aan qadashada degdeg ah, Waxaa u dheera, Awood jidheed ee aan qofna la barbar dhigi Karin, Wuxuu ahaa nin gaaban oo qoor soohan leh, jidh ahaana aad u xoog badan.

King Philib II markii uu kasoo noqday, dagaalkii Biisantiin (Minior Asia) oo ah halka imika yahay dalwaynaha Turkiga, Muu ahayn mid joojiyey damciisii xaga dumarka, Waxaanu jacayl u qaaday Koolibatra oo uu Adeer u ahaa, Mid kamida taliyayaashii ciidamadisa oo la odhan jiray Attulus, Wuxuna usoo bandhigay Guur, Arintaasina waxay ka cadhaysiisay Alxender iyo Hoyadii Olombiyaasa.

 

 

Mar la joogay xafladii Guurka ee Philib II iyo Koolibatra, ayaa kaamanderkii ciidamada ee koolibatra adeerka u ahaa, Wuxuu Alle ka baryey in guurkan cusub kasoo dhex baxo, Wiilkii boqortooyadan dhaxli lahaa, Alxender muu hayn Masadooni saafiya, Madaama hoyadii Olomibiyaasa aanay kasoo jeedin Masadoniya.

Arintaasi waxay ka cadhaysiisay, Alxender, Wuxuu khamrigii uu cabayey ku shubayAttulus!. King Philip Ayaa arintaasi ka cadhooday, Seeftiiisii ayuu lasoo baxay, hayeeshee wuu siibtay, Alxender oo ku dheel dheelaya ayaa yidhi:-

“ Waa kaas ninka donaya in uu ka gudbo, Yurub ee oo qabsado , boqortooyada wayn ee Perhia, Wuxuuna ka gudbi Karin laba Miis dhexdooda”.

 

Alxender iyo Hoyadii Olombiyaas way baxsadeen hoyadiina wuxuu kaga tagay BoqorkiiEpirius oo ahaa gobolkii ay u dhallatay. Alxender Wuxuu usii dhaafay illyr, halkaas ooBoqorkii illayriyas ula dhaqmay sidii marti oo kale.Dhanka kale King Philip II, Muu damacsanayn in uuu dilo Wiilkiisan, siyaasad ahaan iyo Militari ahaanba taba baran,kama dambaystii  Waxaa dhex dhexaadiye Mid kamida ahaa dadkii ugu dhawaa boqorka Demaratus.

 

Sanadkii 336 BC, Mar uu King Philip joogay Arooskii gabadhiisa Koolebatradii Maasidoon, (Waa Gabadha kaliya ee la wallalka ahayd, Alexender the great dhinaca Aabaha iyo Hooyadaba), iyo Boqorkii Epirus, King Philib II waxaa dillay Mid kamida cidamadiidii ilaallada ahaa,Nasiib xummo, isna goobtii ayaa lagu dillay, Waxaana  dillay qaar kamida ciidamadii gaadhka ahaa, oo ay saxiibo isu dhow iyo isku iskuul ahayeen Alxender.

Dhimashada boqor Philibkii 2aad, Waxaa lagu canaanta inay ka dambeeyeen, Gabadhii damac waalnayd ee Olombiyaasa iyo wiilkeedii Axender.

 

Geeridii king Philip II Waxaa ku farxay qaar kamida, Magaalooyinkii ismaamulka lahaa ee hos iman jiray boqortooyada,Waxay kacdoono ka bilaabmeen, Waqooyiga Giriiga, Alxender the Great, oo ahaa dagaal yahaan aad ugu fiican xagga go’aan qaadashada, Arintaasi wuxuu uga jaawaabay si dakhso ah, Wuxuu baabiiyey dhamaan dhaqdhaqaaqi ka socday, Waqooyiga iyo Badhtamaha dhulwaynihii Giriiga.

 

Sannadkii 335 BC Alxender wuxuu weeraray Magaalladi Thebes,oo Marar badan samaysay kacdoon ka dhan ahaa Boqortooyadii Masadooniya ee ay hogaaminayeenPhilip II iyo Alxender, Wuxuuna ukala qayb qaybiyey, Ismaamul Magaaloodkii kale {City states}. Taasina waxay fariin cad u noqotay Magalooyinkii kale ee Giriiga, oo ay kamid ahaayeen Ethans, Waxayna keentay xasilooni iyo midnimo.

 

Xassiloonidii dhulwayniihii boqortooyadii Masadooniya kadib, Alxender wuxuu go’aan saday in uu ka rumeeyo, Riyadi Abihii ee ahayd in uu gacanta ku dhigo,Boqortooyadii aaduunka ugu xooga badnayd ee Persia.

 

 

 

Alxender oo ay la socdaan, 48000 oo Afantari ah, 6000 oo Fardofuul ah iyo 120 Markab, Wuxuu u gudbay, dhulwaynihii Beershiya isaga oo siimaraya Turki {Minor Assia} oo ah halka ay iska soo gallaan Yurub iyo qaarada Eeshiya.

Alxender wuxuu Dagaalo dhowra la gallay Boqortooyadii Aduunka ugu xooga badnayd ee Persia, Dagaalladaas oo uu ku qabsaday Magaalooyin tiro badan, hayeeshee Sadex dagaal oo ay iska hor yimaadeen ciidamadii Boqorkii Persia ee Darraayas ayaa ahaa:-

 

1.    Dagaalkii Garaanikas (Bettle of Granicus)

2.    Dagaalkii issus (Bettle of issus)

3.    Dagaalkii Guwaangamella (Bettle of Gaugamella)

 

Boqorkii Boqorada ee Persia Darrayaas Waxaa ku adkaatay, Wiilkan da’da yar, ee lasoo gudbay Wax ku dhow 48 000 oo Askari soona weeraray Beershiyadii waynayd,Taasina Waxay keentay in uu udiro Mid kamida Taliyayaashii cidamadiisa.

 

Alxender the Great,Wuxuu dagaalkii koobaad lagalay cidamadii Persia, Meel u dhowMagaalada Tyor, oo ku taalay Koonfur Galbeed, ee dhulwaynihii Eeshiyada yar (Minor Asia) oo ah halka imika yahay dhulwaynaha Turki, Dagaal kaas oo loo bixiyey, Dagaalkii Garaanikas( Battle of Granicus). Guushaasi waxay sii kordhisay damicii Alxender ee ahaa in uu cagaha qabto Boqortooyadi Persia.

 

Alxender wuxuu sii waday Dulaankiisii, Wuxuuna qabasaday dhulka buuralayda ah iyo Dhamaan dhulwaynihii xeebta, isaga oo doonaya, in uu ka hortago, Weerar kaga yimaada xaga Badda, saadkana ka jaro, cidaamadii Persia.

Alxender the Great, Wuxuu sii waday Ballaadhintii Boqortooyadiisa Wuxuuna qabsaday magaalooyin badan oo ku yaala Syria , Tyre(Lubnan), Gazza, Egypt , Mesopabtamia  Pakistan, Afganistan ilaa uu ka gaadhay India.

Boqorkii xooga badnaa ee Dalka Perisa Darraayas (Darius) Waxaa u qaadan kari waayey, in ciidamadiisii uu soo jabiyey, Wiilkan yar iyo kumanaanka uu wato ee reer Giriig.

 

 

Sannadkii 333 BC Darraayas Wuxuu so ururiyey Cidamado ku dhow 600,000 oo Afantari ah iyo 6000 oo Fardoolay ah,kuwaas oo shan jeer ka badan cidaanka uu watto Alxender, Si kastaba ha ahaate Waxay ku kulmeen Alxender iyo Darrayaaskii Sadexaad, Magaallo la yidhaahdo Issus, Dagaalkiina Waxaa logu magac bixiyey dagaalkii assus (Battle of Issus).

 

Dagaal qadhaadh oo ciidamadii Alxender ay ku hafteen badnaanshiiyihii Xoogagii Persia, Waxaa Guushii keenay Geesinimadii Alxender, oo si toosa u weeraray Boqorkii Dallayaas oo cidamada gadaashoda jooga, isaga oo hogaaminaya kooxo fardoollay ah, taasina waxay keentay in la dillo cidamadii gaadhaka u ahaa Darraayas, isna uu naftiisa la cararo, Taasoo oo dhaxal siisay in ciidmadii Beershiyaanku jabaan.

 

Alxender the Great, Wuxuu noqday Boqorka dhabta ah ee ka taliya Boqortooyadii Persia, Darrayaas wuxuu gadaal kaga tagay Xaaskiisi, Laba Hablood oo uu dhallay iyo  Hooyadii. Taas oo keentay in uu heeshiis ka dalbado, Alxender, nasiib darro, Alxender wuu diiday dallabkaasi.

 

 

Sanadkii 332 BC Alxender wuxuu qabsaday Magaallada Tyre (oo imika katirsan Lubnaan), oo ahayd Magaallo xeebeed ku taalla goob muhiima, taas oo khatar ku ahayd Alxender iyo cidmadiisa, caabi faro badan kadib, waxay ku dhamaatay Mid hoos timaada boqorka cusub ee Persia Alxender the Great.

May jirin cid garanaysa xuduuda ay yeellan doonto, Boqortooyada uu dhisayo Alxender, si kastaba ha ahaate, Alxender Wuxuu ahaa mid sii wada Dullaankiisii wuxuuna qabsaday Jureselam, Gazza intii aanu u gudbin dhulwaynihii Massar ama Egypt.

Waxaa la sheega in markii Alxender soo gallashay Juriselam, in uu hellay qaar kamidaBuugitii Nabiyadii hore, oo sheegay in Dagaal yahan Reer Giriig ahi qabsan doonoDhulwaynaha Asia iyo Jurisallaam, Waana xilli Diimaha, Nabiyada iyo caqiidaduba ahayeen qaar meel sare kaga jira nolosha Bila Aadamka.

Mohamed A Sayaqle

UK, London

mohamed abdi <mohamedeco09@hotmail.co.uk