Biseyl la’aanta xisbiyada Somaliland yaa sababteeda leh?

Laga bilaabo 18-May 1991, la soo noqoshadii Madaxbanaanidii Somaliland ilaa iyo sanadkii 2001, madaxda Dalka waxa soo xuli jiray ergooyin qabiiladu soo dirteen oo shir- Wayne ay ku kulmaan ku dooran jiray Madaxweyne, ku Xugeenkiisa iyo labada Gole ee Sharci Dejinta.  Sannadkii 2001, ansixintiin Distoorka kadib wuxuu shacabka Somaliland heeryada u qaatey yagleelida nidaam dawladeed oo ku saleysan dimoqraadiyad, tiiyo hogaanka Dalkana loo igmadey in ay hayaan xisbiyo siyaasadeed oo ku soo baxa codka shacabka.  Bishii December 2002, ayaa markii u horaysay tan iyo 1969, shacabka Somaliland fursad u heleen in ay u dareeraan codbixin ay ku kala xulanayeen lix urur siyasaadeed oo sida qorshuhu ahaa sadexda ugu codka badani noqon doonaan xisbiyo Qaran oo hogaanka dalka u tartama. Geediga lagaga guurayo hab beeleedka ee loogu hayaamey nidaamka Xisbiyada ayaa la filayey in ay dhaami doonaan beelo si toos ah u soo xusha hogaanka, waxaanu dad badan u ahaa guul wayn oo ay ku hamiyayeen.

Jiritaan Xisbi waxa sal u ah wadaagista aragti ay wada leeyihiin xubanha ka wada tirsan xisbiga. Haddaba manta, 15 sanno kadib yagleelidii Nidaamka asxaabta Badan waxaa muuqda in Nasiib darooyin ku habsadeen Xisbiyadii Qaran ee Soamliland.

Nasiib darooyinkaas ku habsadey Xisbiyada Somaliland waxa kow ka ah in dadka xisbi wada sheegtaa ayna laheyn aragti midaysan iyo feker wadaag, waxa badanaa xisbiga isugu yimaad rag u ooman kursi iyo xukun, oo keli ah waxa isku keeney yahey caashaqa ay u qabaan inay Hogaanka dalka hantiyaan ama ay si haystaan.  Jiritaan Xisbi waxa kale oo shardi u ah in Xisbigu leeyahey xubno aqoonsigooda leh iyo xafiisyo dalka oo dhan si joogta ah uga shaqeeya. Xafiisyada Xisbiyada maanta waxa keli ah oo la hawlgeliyaa marka Olole doorashooyin soo dhawaadaan. Wada lahaanshe la’aanta Xisbigu waxa kale oo laga dhaxlaa in koox yar aaminto in ay iyagu xisbiga gaar u leeyihiin  maadama ay muruq, maal iyo maskax badanba ku bixiyey. Xisbigiina wuxuu marka dambe isu bedelaa Shirkad Gaar loo leeyahey, qofka ugu saamiga badana yeesho awooda ugu badan.

Dhanka kale, qabashada Shir-Weyne Xisbi waxa mar kasta ka dhasha muran iyo is qab-qabsi maadaama aan la heyn tirada rasmiga ah ee xubnaha Xisbiga iyo cida awooda u leh xulista ergooyinka Shir- Weynaha ka qeyb gelaaya, waxaana dhacda in hogaanka markaas Xisbiga hayaa qaban qaabada Shir-Weynaha awood badan ku yeesho, cidi u doonana ka dhigto ergo.  Nasiib darooyinka waxa kale oo ka mid ah in 15 sanno kadib, bilowgii nidaamka Xisbiyada, qabiilkii la rajeynayey in xisbayadu dabar iyo daawo u noqdaan u sii awoodeystey,  tiiyo uu xisbiyadiina afduub ku qabsadey. Dhaqan siyaasadeedkii, barnaamijkii iyo wax wal oo xisbiyadii fulinayaan waxa udub dhexaad u noqdey qabiil, waxaanad mar walba maqleysaa tiiyo la leeyahey “Beesha heblaayo oo cududeedi ku biirisey Xisbi hebel iyo Xisbi hebel oo xaflad soo dhaweyn ah u qabtey beesha heblaayo ku soo biirtey”.

Dhibaatooyinka aynu kor kusoo xusney ee  Xisbiyada heysta wax u sii dheer sharcigii hagi lahaa ee marka khilaaf yimaado loo noqon lahaa oo ah  “Xeerka Nidaamka Ururada iyo Axsaabta Siyaasada, Xeer. 14/2001” oo fahamkiisa iyo ku dhaqankiisuba adkaadey marka la fiiriyo qaabka loo qorey.

Qaab dhismeedka Qaranka Somaliland iyo Somaalida inteeda kaleba waxey ku qotomaan qabiilo badan oo isu yimi, waxaana hubaal ah in qaabdhismeedkaas saldhig u yahey dhawaacyada qabyaaladu u geysato dawlad wal oo Soomaali dhisato. khilaafaadka Xisbiyada iyo is qab-qabsogoodu wuu sii socon doonaa maadaama aanan la heyn xabagtii isku heyn laheyd dadka xisbi wadaaga. Waxaanaa maanta la gaadhey wakhtigii  Madaxda Dalka taladiisa heysa iyo kuwa hamigu u hayaaba ay keeni lahaayeen nidaam qabyaalada ka xakameeya saameynta ay ku leedahey dhismaha Dawladnimo , horumarka dhaqaale  iyo farelinta uu ku hayso Xisbiyada la doonayo in ay noqdaan Xisbiyo Qaran.

Maxamuud-Yaasin Cabdillahi Ciro

Brussels

Belgium

Mederka@hotmail.com